Wat is refractieve lensvervanging en welke lenzen zijn er?

Wat is refractieve lensvervanging? Lees welke voor- en nadelen monofocale, comfort- en multifocale lenzen met zich kunnen meebrengen.

Wat is refractieve lensvervanging?

Merk je vanaf je vijftigste dat lezen zonder bril steeds moeilijker wordt, terwijl je ook voor veraf een bril of contactlenzen draagt? Een laserbehandeling van het hoornvlies kan een vertecorrectie verbeteren, maar herstelt de natuurlijke scherpstelling voor dichtbij niet. Een refractieve lensvervanging kan meerdere kijkafstanden corrigeren.

Bij deze behandeling wordt je natuurlijke ooglens vervangen door een heldere kunststoflens, nog vóór er sprake is van cataract. De ingreep is technisch vergelijkbaar met een cataractoperatie. Welke afstanden je nadien zonder bril kunt zien, hangt vooral af van het gekozen type implantlens: monofocaal, comfort of multifocaal.

Waarom wordt een lensvervanging vooral na 50 jaar overwogen?

De natuurlijke ooglens kan op jonge leeftijd van vorm veranderen. Daardoor stel je gemakkelijk scherp van ver naar dichtbij. Vanaf ongeveer 45 jaar wordt de lens geleidelijk minder soepel. Dat heet presbyopie of ouderdomsverziendheid. Je merkt dit bijvoorbeeld doordat je:

  • een tekst verder van je af houdt;
  • meer licht nodig hebt om te lezen;
  • een leesbril nodig krijgt;
  • moeilijker wisselt tussen je computerscherm en kleine letters dichtbij.

Een standaard laserbehandeling verandert de vorm van het hoornvlies en kan zo bijziendheid, verziendheid of astigmatisme corrigeren. Ze maakt de verouderde ooglens echter niet opnieuw soepel. Een laserbehandeling kan daarom het vertezicht verbeteren, maar herstelt de natuurlijke accommodatie — het scherpstellen op verschillende afstanden — niet.

Er bestaan technieken zoals monovision, waarbij één oog vooral voor ver en het andere meer voor dichtbij wordt gecorrigeerd. Niet iedereen verdraagt dit even goed, onder meer omdat dieptezicht en contrast kunnen veranderen.

Bij een refractieve lensvervanging wordt de lens die haar flexibiliteit verloren heeft vervangen. Afhankelijk van de implantlens kan de behandeling het zicht op één of meerdere afstanden corrigeren.

Hoe verloopt een refractieve lensvervanging?

Tijdens de ingreep maakt de oogarts een kleine opening aan de rand van het hoornvlies. De natuurlijke lens wordt verwijderd en vervangen door een op maat berekende kunststoflens. Die implantlens blijft permanent in het oog zitten.

Meestal worden beide ogen niet op dezelfde dag geopereerd. Zo kan het eerste oog herstellen en kan de oogarts het resultaat beoordelen voordat het tweede oog behandeld wordt. De exacte werkwijze kan per patiënt en oogcentrum verschillen.

De operatie gebeurt doorgaans onder plaatselijke verdoving met oogdruppels. Je bent dus wakker, maar het oog wordt verdoofd. Na de ingreep gebruik je tijdelijk oogdruppels en moet je enkele controleafspraken volgen.

Technisch verloopt de ingreep zoals een cataractoperatie. Het verschil zit vooral in het moment en het doel:

  • bij cataract wordt een troebele ooglens verwijderd om het zicht te herstellen;
  • bij refractieve lensvervanging is de eigen lens nog helder en gebeurt de ingreep om de brilafhankelijkheid te verminderen.

Omdat de natuurlijke lens verwijderd is, kan in dat oog later geen cataract meer ontstaan.

Welke implantlens kun je kiezen?

De keuze van de implantlens bepaalt in belangrijke mate op welke afstanden je na de behandeling zonder bril kunt zien. Elke lens biedt een ander evenwicht tussen brilonafhankelijkheid en mogelijke optische neveneffecten.

 

Monofocale lens: scherp zicht op één afstand

Een monofocale implantlens heeft één scherpstelpunt. Meestal wordt ze ingesteld voor goed zicht in de verte. Activiteiten zoals wandelen, autorijden of televisiekijken kunnen dan vaak zonder vertebril, maar voor lezen en andere taken dichtbij blijft doorgaans een bril nodig. Ook voor de computer is meestal een bril aangewezen.

Een monofocale lens veroorzaakt gewoonlijk de minste halo’s en het minste contrastverlies van de drie opties. Ze wordt daarom vaak overwogen wanneer beeldkwaliteit belangrijker is dan volledige brilonafhankelijkheid.

Er kan ook gekozen worden voor monovision met monofocale lenzen: één oog wordt gericht op veraf en het andere op dichterbij. Dat kan de behoefte aan een bril verminderen, maar niet iedereen past zich hier goed aan aan. Een voorafgaande test kan helpen om in te schatten of je dit verdraagt.

Comfortlens: veraf en tussenafstand

Een comfortlens — vaak een lens met een uitgebreid dieptezicht (EDOF) genoemd — biedt doorgaans een groter scherptebereik dan een monofocale lens. Ze is vooral bedoeld voor:

  • zicht in de verte;
  • werken aan een computerscherm;
  • het dashboard van de auto;
  • koken en andere activiteiten rond armlengte.

Voor kleine letters en taken dichtbij, zoals een boek, krant, menukaart of bijsluiter lezen, blijft een leesbril nodig.

Een comfortlens vormt vaak een goed compromis als je minder afhankelijk wilt zijn van een bril, maar halo’s en contrastverlies zo veel mogelijk wilt beperken. Optische neveneffecten zijn doorgaans minder uitgesproken dan bij een multifocale lens, al kunnen ze niet volledig worden uitgesloten.

Multifocale lens: het grootste bereik

Een multifocale of trifocale implantlens verdeelt het invallende licht over meerdere kijkafstanden. Ze is ontworpen om zicht te bieden voor veraf, de tussenafstand en dichtbij.

Dit type lens geeft de grootste kans om in veel dagelijkse situaties zonder bril te functioneren. Volledige brilonafhankelijkheid kan echter niet worden gegarandeerd. Voor zeer kleine letters, langdurig lezen of werk bij weinig licht kan soms toch een bril nuttig zijn.

Omdat een multifocale lens het licht over verschillende brandpunten verdeelt, komen optische neveneffecten vaker voor. Mogelijke klachten zijn:

  • halo’s of lichtkringen rond lampen;
  • schittering, vooral ’s avonds;
  • een zekere vermindering van het contrast;
  • een lichte onscherpte bij weinig licht.

De hersenen kunnen zich in de loop van de tijd gedeeltelijk aan deze manier van kijken aanpassen, maar niet iedereen ervaart de neveneffecten op dezelfde manier. Een multifocale lens wordt vooral overwogen wanneer zo weinig mogelijk een bril dragen de hoogste prioriteit heeft en je bereid bent een zekere vermindering van de optische kwaliteit te aanvaarden.

De lenstypes naast elkaar

Implantlens Meestal goed zicht zonder bril Bril vaak nog nodig voor Mogelijke optische neveneffecten Past vaak bij
Monofocaal Eén gekozen afstand, meestal veraf Computer en dichtbij Doorgaans het minst Wie maximale beeldkwaliteit belangrijk vindt en een leesbril aanvaardt
Comfortlens Veraf en tussenafstand Kleine letters en dichtbij Gewoonlijk beperkt, maar niet uitgesloten Wie een compromis zoekt tussen brilonafhankelijkheid en weinig halo’s
Multifocaal Veraf, tussenafstand en dichtbij Soms voor specifieke of veeleisende taken Halo’s, schittering en contrastverlies komen vaker voor Wie maximale brilonafhankelijkheid vooropstelt en neveneffecten aanvaardbaar vindt

Welke lens past het best bij je dagelijkse leven?

Er bestaat geen implantlens die voor iedereen de beste keuze is. De juiste afweging begint bij de activiteiten waarvoor je zonder bril wilt kunnen functioneren.

Een monofocale lens is vaak de meest geschikte keuze wanneer scherpe beeldkwaliteit en zo weinig mogelijk lichtverschijnselen voor jou voorrang krijgen. Je moet dan wel aanvaarden dat je meestal een leesbril nodig hebt.

Een comfortlens wordt vaak verkozen wanneer je zonder bril wilt autorijden, televisiekijken, koken en computeren, maar geen probleem hebt met een leesbril voor alles binnen armlengte. Voor veel mensen is dit een evenwichtige middenweg.

Een multifocale lens kan de beste optie zijn wanneer maximale brilonafhankelijkheid je belangrijkste doel is. Je moet dan begrijpen dat het zicht niet noodzakelijk op elke afstand even scherp aanvoelt als met een monofocale lens en dat halo’s of contrastverlies mogelijk zijn. Wie veel ’s nachts rijdt of bijzonder gevoelig is voor kleine verschillen in contrast, moet dit nadrukkelijk meenemen in de keuze.

Ook je beroep en hobby’s zijn relevant. Iemand die veel op een computer werkt, heeft andere behoeften dan iemand die dagelijks kleine details van dichtbij moet onderscheiden. Bespreek daarom niet alleen of je “zonder bril” wilt, maar vooral voor welke taken en afstanden dat belangrijk is.

Wat onderzoekt de oogarts vooraf?

Je verwachtingen zijn belangrijk, maar de lens moet ook medisch geschikt zijn voor je ogen. Tijdens een vooronderzoek worden onder meer bekeken:

  • je brilsterkte en eventuele cilinderafwijking;
  • de vorm en gezondheid van het hoornvlies;
  • het netvlies en de oogzenuw;
  • de toestand van de natuurlijke ooglens;
  • de kwaliteit van de traanfilm en eventuele droge ogen;
  • de afmetingen van het oog, nodig voor de berekening van de implantlens;
  • eerdere oogoperaties of laserbehandelingen.

Bij astigmatisme kan soms een torische implantlens worden gebruikt. Die bevat een correctie voor de cilinderafwijking en kan gecombineerd worden met verschillende lensconcepten.

Aandoeningen van het hoornvlies, het netvlies of de oogzenuw kunnen de uiteindelijke beeldkwaliteit beperken. Ze kunnen er ook voor zorgen dat een multifocale lens minder geschikt is. Dat kan alleen met een volledig oogonderzoek betrouwbaar worden beoordeeld.

Veelgestelde vragen

Is refractieve lensvervanging hetzelfde als een cataractoperatie?

De operatietechniek is in grote lijnen dezelfde. Bij cataract wordt een troebele lens verwijderd. Bij refractieve lensvervanging is de lens nog helder en gebeurt de ingreep om de brilafhankelijkheid te verminderen.

Zal ik na een multifocale lens nooit meer een bril nodig hebben?

Niet noodzakelijk. Een multifocale lens biedt de grootste kans om op meerdere afstanden zonder bril te functioneren, maar volledige brilonafhankelijkheid kan niet worden gegarandeerd. Voor kleine letters of specifieke taken kan soms nog een bril nodig zijn.

Kan een laserbehandeling mijn leeszicht herstellen?

Een standaard laserbehandeling van het hoornvlies maakt de natuurlijke lens niet opnieuw soepel. Monovision kan de behoefte aan een leesbril verminderen, maar daarbij worden beide ogen bewust anders gecorrigeerd. Niet iedereen verdraagt dat goed.

Kan ik na een lensvervanging nog cataract krijgen?

Nee. De natuurlijke ooglens is verwijderd en vervangen door een kunststoflens, die geen cataract kan ontwikkelen. Er kan wel nastaar ontstaan doordat het kapsel achter de implantlens vertroebelt.

Welke lens geeft de minste halo’s?

Een monofocale lens geeft doorgaans de minste halo’s. Een comfortlens veroorzaakt meestal minder lichtverschijnselen dan een multifocale lens. Geen enkel lenstype kan echter garanderen dat je nooit halo’s of schittering ervaart.

Welke keuze is doorgaans het meest geschikt?

Deze keuze is voor iedereen anders en wordt in samenspraak tussen arts en patient gemaakt.

Voor maximale beeldkwaliteit en zo weinig mogelijk neveneffecten wordt meestal een monofocale lens gekozen. Een comfortlens is vaak de voorkeursoptie als je veraf en op tussenafstand zonder bril wilt zien, maar een leesbril aanvaardt. Een multifocale lens biedt het ruimste bereik en past vooral bij wie maximale brilonafhankelijkheid belangrijker vindt dan het vermijden van halo’s en enig contrastverlies.

Een uitgebreid vooronderzoek bepaalt of lensvervanging geschikt is voor je ogen en welk lenstype het best aansluit bij je leesgewoonten, werk, hobby’s en verwachtingen. Je kunt hiervoor een voorafgaand oogonderzoek en gesprek met de oogarts inplannen.